Maks Born giải thích thuyết tương đối

43

mà lực tác dụng lên thanh gỗ tạo với phương ngang. Lực tác dụng lên thanh gỗ nhỏ hơn trọng lượng của thanh gỗ, còn góc thay đổi từ 0 đến $\frac{\pi}{2}$.

5. Những ống bị gãy trong khi khoan có thể được nâng lên bằng thiết bị chỉ ra trên hình. Các thanh $AB$ và $AC$ được gắn bản lề vào dây cáp tại điểm $A$. Việc nâng ống được thực hiện nhờ ma sát của các thanh với ống. Hãy tìm điều kiện để với một thiết bị như vậy có thể nâng các ống có trọng lượng bất kỳ. Dây cáp, tất nhiên, đủ bền.

6. Một khối lập phương nhỏ khối lượng $m$ nằm trên mặt phẳng nhám, nghiêng với phương ngang một góc $\alpha$. Hệ số ma sát $k=2tg\alpha$. Xác định lực nhỏ nhất $F$ (xem hình) cần tác dụng để đẩy khối lập phương bắt đầu chuyển động.

7. Một bánh đà bán kính $R=20$ cm được lắp trên trục nằm ngang bán kính $r=2$ cm. Cố định trục, có thể tháo bánh đà ra nếu kéo nó bằng lực $F=100$ kG. Để tháo bánh đà dễ hơn, người ta tác dụng vào vành bánh đà lực $F_1=8$ kg, tạo ra mômen quay đối với trục. Khi đó cần kéo bánh đà dọc theo trục với lực nhỏ nhất $F_2$ bằng bao nhiêu?

8. Vì sao cánh cửa được bôi trơn kém lại kêu cót két?

MAX BORN
GIẢI THÍCH LÝ THUYẾT
TƯƠNG ĐỐI

Một quý bà đề nghị Max Born giải thích cho bà lý thuyết tương đối.

— Xin được. Nhưng trước hết tôi sẽ bắt đầu bằng lời mở đầu.

Một lần, một đồng nghiệp từ Pháp đến thăm tôi. Khi gặp nhau, chúng tôi phát hiện ra rằng ông ấy nói tiếng Đức tệ gần như tôi nói tiếng Pháp. Tuy vậy, về các vấn đề vật lý chúng tôi trao đổi bằng ngôn ngữ của các công thức và vì thế khá nhanh chóng đạt được sự hiểu nhau. Khó khăn hơn là khi chúng tôi cố gắng nói về những chuyện thông thường.

Trong một ngày nóng bức, chúng tôi đi lạc rất lâu trong rừng. Mệt mỏi, tôi muốn uống nước. Đúng lúc đó chúng tôi tình cờ đến một trang trại, và tôi đề nghị.

— Chúng ta hãy mua sữa.

— Sữa? Thế sữa là gì?

— Đó là một chất lỏng. Một thứ chất lỏng màu trắng, anh biết đấy.

— Chất lỏng? Thế màu trắng là gì?

— Anh không biết màu trắng sao? Tôi hy vọng anh đã nhìn thấy con thiên nga?

— Thế thiên nga là gì?

— Thiên nga là một loài chim lớn có cái cổ cong.

— Có cái cổ cong?

— Anh không biết cổ cong là gì sao? Hãy nhìn tay tôi. Đây, tôi giữ nó cong như thế này.

— À… Đây là cái cổ cong. Cảm ơn rất nhiều. Bây giờ tôi dường như đã hiểu sữa là gì…

Quý bà nhanh chóng chuyển cuộc trò chuyện sang chủ đề khác.